Letter 59: MANSI IX, c. 717; C-E; MlGNE,PL.
Pelagius [Pope] to Valerian the patrician.
Now when we read again the copies of the letters which you wrote at Aquileia to Paulinus the false bishop, we were astonished that you were unwilling to deal with him in such a way that he should as it were correct his own transgressions in this matter, if he were to permit that most excellent man, our lord son the patrician John, to come to his communion. We did not hope for this from you. Rather, we ourselves wrote to the aforesaid glorious man, that he should give thanks to God, because by whatever occasion he was freed from the contagion of the schismatics, and we admonished him in every way that he should not communicate with those men, not even if they should wish it, who are separated from the universal Church and from the apostolic sees. But this is what we both demanded of you and of him, and now again we request, that you send both this Paulinus [of Aquileia], the false bishop, and that bishop of Milan, under fitting custody to the most merciful prince: so that this one, who can in no way be a bishop, since he was made contrary to all canonical custom, may not ruin others any further; and that one, who contrary to ancient usage presumed to ordain him, may be subject to the punishment owed under the canons.
These are the things which, as we [said], we hoped from your glory, that the zeal which you bestow upon the churches of God may bring forth fruits worthy of your glory. For the rest, far be it that either he or you or any one whatever of the catholic judges or of any Christians whatever should come to the communion of those men, since that cannot even be called communion which belongs not to the universal Church but to a particular schism. But if the bishops of those parts have any doubt about the matter of the condemnation of the Three Chapters, then, as the old custom held, let them either choose from among their own two or three learned men, or let each one come for himself and, receiving from us the account fittingly with God's grace, let him return to the bowels of his mother, the holy catholic Church. For as to what your highness says: Where we ought to assemble and as it were hold a synod, this the canons permit to no one, after a universal synod and after a judgment which, as if with one mouth, nearly four thousand bishops, both in their metropolitan sees and individually, did [render]. But it was never permitted, nor will it be permitted, that a particular synod be gathered together to pass judgment upon a general synod. But as often as some doubt about a universal synod arises in certain persons, then, in order to receive an account of that which they do not understand, either those who desire the salvation of their own soul come of their own accord to the apostolic sees in order to receive the account; or if perchance, as has been said concerning such men: The sinner, when he has come into the depth of evils, holds it in contempt, so that they prove so obstinate and contumacious that they are unwilling to be taught, then it is necessary that they be either drawn to salvation by those same apostolic sees in whatever way, or, lest they become the ruin of others, be repressed according to the canons by the secular powers.
AI-assisted translation - This translation was produced with AI assistance and has not been peer-reviewed. See the 19th-century translation or original Latin/Greek below for scholarly use.
Latin / Greek Original
MANSI IX, c. 717; 732 C-E; MlGNE,PL.69, c.397; 413 A-B; (8-9) WOLF V. GlaN-
VELL, DeitsdedU Coli, can., I, 182, p. 113; PERELS, Bonizo, Lib. de Vita Christ.,
IV, 84, p. 147.
PEDAGIUS [PAPA] UADERIANO PATRICIO. Relegentes
autem exemplaria li<t>terarum quae in Aquileia ad Paulinum
fol. 72'’-73; (8-9); F, fol. 82'’*’: (8-9), F^ fol. 68*’-68'’^, F, fol. 73*’; I fol. SS”: (2; omni¬
no ... -3); O, fol. 214-214'’; (3; 8-9), O, fol. 202'’^-'’*’, O, fol. 201'’, O, fol. 236; F, fol. 299'’;
(3; 8-9), Fj fol. 16, P, fol. 14'’-I5; Q fol. 68'’-69: (3; 8-9); R [Perels, p. 147]: (8-9).
rei. titul.) P papa] om. BBiDEFPQR ualerio B, eidem (ualeriano) D^, om. O
(et cum rei. titul.) P patricio] ualentio Q, om. 0, add. inter cetera ('§7-7 om.)
DE^F R
Dies, qnibus litterae usque ad ep. 78 datae fuemnt, statui pro ordi¬
ne qno veninnt epistnlae inter praecedentem ep. 58 (ex. m. martio a. 559), et
ep. 78 (panlo post diem 16 aprilis a. 559 scriptam). Cf. ibid., p. 193.
Tit. Ualeriano patricio: Cf. notata in titnlnm ep. 52, p. 134.
1. in Aquileia ad Paulinum: Hnnc Panlinnm esse Aqnileiensem
episcopnm infertnr ex conlatione bnins ep. 59,1-3, cnm epp. 24,1-11;
52,3.14-15; 53,10. Illins nomen Panlnm fnisse, potins qnam Panlinnm, con¬
tendit K. Stein, Chronologie l. c., p. 126-136, opnscnlnm qnod ipse met
conferre non valni, et Histoire ..., p. 672; 695, n. 1. Panli nomen ei profecto
tribnitnr in docnmentis Aqnileiensibns et Gradensibns s. x-xiv, qnornm
plnrima, ex nno antiqniore fonte civitatis Fori Inliensis manasse, veri
simile est. Pondns et anctoritatem eornm, certe non parva, vide sis apnd
F. Lanzoni, o. c., p. 875-876. Nihilo antem minns cmn: l.° omnes codd. lec¬
tioni Paulini, et qnidem non semel sed bis, consentiant; 2.° omnes simnl
snmpti alta fnerint anctoritate etiam praediti, venerabilemqne antiqnitate
PEIvAGlI I PAPAE
EPISTUEA 59;l-7
<p>seudo episcopum scripsistis, mirati sumus quomodo hoc aput
eum agere noluistis, ut quasi in hoc excessus suos corrigat, si uirum
excellentissimum downum fihum nostrum patricium Iohannem ad
communionem suam permittat accedere. Nos a uobis hoc non
sperauimus. Magis autem ipsi praefato glorioso uiro scripsimus, 2
ut gratias Deo agat, quare per quamcumque occasionem liberatus
est a contagione scismaticorum, et omnino admonuimus, ne illis,
uel si noluerint, communicet, qui ab uniuersah ecclesia et ab apos-
tolicis sedibus separati sunt. Istud autem est, quod et a uobis 3
et ab illo poposcimus et nunc iterum postulamus, ut et istum Pau-
linum [Aquileiensem] pseudo episcopum et illum Mediolanensem
episcopum ad clementissimum principem sub digna custodia diriga-
tis, ut et iste, qui episcopus nullatenus esse potest, quia contra
omnem canonicam consuetudinem factus est, ahos ultra non per¬
dat; et ille qui contra morem antiquum eum ordinare praesumpsit.
pseudoepiscopum Ewald 5 domnum] Ewald: donnum B 9 omnino] I: omino B
admonuimus] admonemus filium nostrum patricium iohanem (praecd. om.) I 10 ab®]
om. B 11 sedebus B istud autem est] B: illud autem est /, istud est 0 P Q
[istut] O 4 et] om. 0 P Q 12 et ab illo] om. 0 P Q et istum] om. 0 P Q 13 aqui¬
leiensem] aquilegensem 0, O 4 , om. B I mediolan.] ex medilan. (o superscr.) B
epfiscop)am B 15 et ut I, ut [et ow.] P 4 Q esse nullatenus 0 P Q 16 alios]
transp. post perdat Q 17 -dat] ^A^-mitat B
traditionem redoleant, utpote qui ex ipsis Lateranensibus archiviis pro¬
veniant; 3.° facilior sit transitus a Paulino in Paulum quam contra, lectionem
Paulini servandam propterea duxi. Sane Pauli nomen fuerat notum B.
GamS, 0 . c., p. 773; P. Kehr, 0 . c., t. VIII, 1, p. 13; F. Lanzoni, 0 . c., p.
892, qui tamen omnes nomen Paulini, vel ita (Paulinus) admiserant.
in Enc. CattoL, t. I, c. 1722-1726.
patricium Iohannem: Cf. adnotationes in titulum ep. 24, p. 73.
ad communionem... accedere: Nam Paulini audacia eo proces¬
serat, ut illum a sua communione secludere auderet. Papa autem, qui Pau-
linum pseudoepiscopum aestimabat, indignatur, quod communio a schisma¬
tico episcopo expetatur. Cf.§ 7, alioqui epp. 52,3; 53,3-4, p. 135 et 140-141.
2. scripsimus: Kst ep. 53.
3. et istum Paulinum: Aquileiensem, quod ferunt plerique Italico¬
rum codd., est interpolatio a •§ 1 subministrata. Cf. ep. 24,11, p. 76.
Mediolanensem episcopum: Auxanum videlicet. Cf. F. Savio,
0 . c„ p. 234-236; F. Lanzoni, 0 . c., p. 1025-1026; F. Bonnard, Auxane,
DHGK., t. V, c. 932.
contra canonicam consuetudinem: Cf, ep. 24,11, p. 76.
debitae canonibus uindictae subiaceat. Ista sunt quae sicut
xi<mus>. sperauimus a gloria uestra, ut studium quod Dei eccle¬
siis impenditis, dignos gloriae uestrae afferat fructus. Ceterum,
absit, ut uel ille uel uos uel quicumque catbolicor^ ludicum aut
quorumlibet Christianorum ad illorum communionem a,ccedere
debeat, quia nec communio dici potest, quae non uniuersalis ecde-
siae sed particularis sdsmatis est. Si quid autem de causa dam[pj-
nationis trium capitulorum episcopi illarum partium dubitant, quo¬
modo consuetudo uetus habuit, aut eligant de suis doctos mros
duos uel tres, aut unusquisque pro se ueniat et rationem a nobis
cum Dei gratia conpetenter accipiens ad matns commi^s sanctae
catholicae ecclesiae uiscera reuertatur. Nam quod celsitudo uestra
didt: Ubi conuenire debeamus et quasi syno¬
dum facere, istud canones nulli permittunt, post rmiuersa-
lem synodum et post iudidum quod tamquam uno ore prope qua-
tuor ^lia episcopi tam in metropoUtanis suis quam singulares
canonibus! om. Pt 24 particularis est scismaUs potius leg. md.
miss. expunx. B 25 dubitant] n praemiss. expunx. B 30 sino- B
iudicium B
dam-] ad prae^
sinodum B
4 . gloriam uestram: Cf. notulas in ep. 53,5, p. 141.
6 . Cf. quod Narseti dicitur in ep. 60,3, p. 160-161.
celsitudo uestra dicit; Cf. adnotationes in epp. 3,2 et 52,15, p.
et 138. Id dixerat patricius in epistula amissa, quam ad ^hismati-
cum Aquileiensem praesulem scripserat (cf. § 1). et quam papa tunc tem
poris sub oculis habebat.
ubi conuenire debeamus: Perperam F. Savio, o. c., p. 235-236
affirmavit, et post eum F. Lanzoni, o. c., p. 892, his litteris et ep. 61,2
innitentes,’ synodum hanc fuisse re ipsa celebratam,
leiensi concilio narratur inter fabulas computari debet, re ^
epistulis Pelagii inferri nullo modo potest ilhus syno^ convocatio et cde-
b?atio. Quod lotius ex Ms liquet est, illam ^v^e po“t>Iicem vet^e. ^Id,
contra J. LangEN, Geschichte der romisch. Ktrche, t. II, Bonn, 1 * P’
iam bene notavit A. Nage, Pelagius, in Pauly-Wissowa, Suppi., t. Vll
istud canones nulli permittunt: An S. Geeasius I, Ep. ad Dar¬
danos (A. ThiEE, o. c., p. 393-394; MignE, PL. 59, c. 61-62; 77-78; O.
GuEnther, o. c., p. 370-371; 775-776)? Gelasius vero iam ad anteceden¬
tes maiorum ordinationes — quasnam nescio — provocat.
prope quatuor milia: Similis rhetorica exaggeratio in ep.
19,21, p. 59.
PEI.AGII I PAPAE
EPisTui,AE 59,'8-9; 60,1
care. Sed nec licuit aliquando nec licebit, particularem synodum g
ad diiudicandum generalem synodum congregari. Sed quotiens 9
aliqua de uniuersali synodo aliquibus dubitatio nascitur, ad reci¬
piendam de eo quod non intellegunt rationem, aut sponte ii qui
salutem animae suae desiderant, ad apostolicas sedes pro perci-
pienda ratione conueniunt, aut si forte, sicut de talibus dictum est;
Peccator cum uenerit in profundum malorum
contemnit, ita obstinati et contumaces extiterint ut doceri
non uelint, eos ab eisdem apostolicis sedibus aut attrahi ad salu¬
tem quoquo modo necesse est, aut, ne aliorum perditio esse pos-
sint, secundum canones per saeculares opprimi potestates.
eras, et licuit aliquando iterat.j dei. (lin. subnot.) B nec licebit] item lin. subnotat,
perper. dei. B sinodum B £1 Pz 36 ad diiudic. general. synod.] om. OP diiudi-
Gandum] D Q R: indicandum B B^E^ F generale synodum] om. B^ quotiens]
add. de B^ 37 aliqua] om. B uniuersali] ex uniuersale Di sinodo B B^ I\ ali¬
quibus] a quibus £j 38 -piendam] ex -piendum ISj, -piendum eo] hoc B^ D F
non] superscr. Pj intelligunt (recte fortasse) B 0 P Q R, intelligitur Pj £3 F
racionem superscr, Og aut] ut £3 ii] £ 3 : hii £1 £2 O 4 Q, hi B B^D F^O P P, qui
seq. iterat, eras. Q 39 suae] om. B^ desiderant] ex desiderat F^ apostolicam sedem
P pro] superscr. £ 2 , om. Q perci-] reci- O 3 O 4 40 conueniunt] B B^ D E^ F R:
conueniant 0 P Q y ex conueniunt £1 dictum] scriptum P 41 cum uenerit] om. Q
misso deleto extiterit B 43 eisdem] eiusdem £ attrahi] D E^ F 0 Pj, ex
atthrai Q: adtrahi (recte fortasse) Pj P4, atthrahi corr. vid. ex atthrai P, trahi B^R
quoquo modo] quomodo 0, quoquo £ 3 , quoque Pi, quandoque Pg aliorum] alio P
perditio] pemities P esse possunt Pj, possint esse D [possit ex possint] Pj 45 saecu¬
lares] ex saecularem (?) Pj, singulares Pj potestatem Pj.
9. de talibus dictum est: Prov.y 18,3.
secundum canones: Cf. ep. 52,10-11 cum notulis, p. 137-138.
Quaeritur de dilatione adventus Paulini Fori Sempronii improbi
praesulis, quamvis aliter promiserat Narses, huncque adhortatur ad
punienda facinora quae ille et schismatici alii, neglegente Narsete vin¬
dictam, patraverant. Utatur demum patricius sua auctoritate ad coer¬
cendos improbos qui Ecclesiam discerpunt, nam leges consulunt, ut re¬
belles obstinatos pervicacesque publicae potestates opprimant.
Revision history
- 2026-05-27v2.2.34-import
Initial corpus import from modern pelagius i retranslated v1.
Fields: letter text, metadata, source links. Source: https://archive.org/details/gasso-batlle-1956-pelagius
Related Letters
PEEAGIUS [PAPA] RUFINO to the bishop UIUONENSI.
uiro honesto] restitui (cf.
We write to call you back to Rome, for we are both now old men, and the time remaining to us is uncertain.
PEEAGIUS BENEGESTO DEFENSORI.
To the administrator of the royal estates in the Moselle valley,